Çin, bütün alanlarda olduğu gibi üstyapı sektöründe de, üretim ve kullanım rakamlarının yüksekliği ile dünyanın dikkatini çekiyor. Dünyanın bu dikkatini değerlendirmeye yönelen Çinliler de, Çin otomobil pazarının özel bir pazar olduğunu, ama üstyapı pazarının daha da özel olduğunu vurguluyorlar.
Çin, özel nakliye veya işlemlerde kullanmak amacıyla özel donanım ve özelliklerle donatılan otomobil ve treylerleri, özel amaçlı araçlar olarak tanımlıyor ve bu tanım; kapalı kasa kamyonlar, tankerler, özel inşaat araçları, damperler, vinçler ve diğer tüm treyler türlerini kapsıyor.
Kentleşme ve endüstrileşme ile birlikte Çin’in özel amaçlı araç pazarı hızlı bir şekilde büyüyor. Çin Otomotiv ve Teknoloji Araştırma Merkezi’nin istatistiklerine göre; 2010 yılının ilk yarısında; özel amaçlı araç üretimi 989.900 adet, satışı 741.500 adet olarak gerçekleşti. Bu özel amaçlı araçların yaklaşık %55’i yük taşımaya yönelik.
Aynı dönemde ticari taşıtların satış rakamı da bir önceki yılın ilk yarısıyla karşılaştırıldığında %48,5 artarak 1,77 milyona ulaştı. Kamyon üretimi %32,60 artarak 800.900 adede, satışı %29,76 artarak 661.700 adede çıktı.
Yeni dönem
Çin’de ticari araç endüstrisi ile birlikte üstyapı, yani özel amaçlı araç endüstrisi de içe kapanık olma özelliğini geride bırakıyor.
Çinli üstyapı ve ticari araç firmaları bir taraftan ülkelerindeki ihtiyacı karşılarlarken, diğer taraftan da özellikle Asya ve Afrika ülkelerine önemli miktarda ihracat yapıyorlar. Yüksek teknolojili ürünlerde ise ithalatçı olma özelliklerini sürdürüyorlar.
Çin Hükümeti için özel amaçlı araçların hızlı, sürdürülebilir ve sağlıklı gelişimi çok önemli. Hükümet bu nedenle özel amaçlı araçlar endüstrisinin yeniden yapılandırılmasına odaklandı.
Bu yeniden yapılandırmada; firmaların ve ürünlerin pazara girişini düzenleyen kurallar, pazarın denetimi ve teknolojik altyapının geliştirilmesine yönelik yapılması gereken çalışmalar yeniden ele alınacak.
Geçtiğimiz ay Hannover’de düzenlenen IAA Fuarı için, Çin’in otomotiv ve üstyapı mühendisleri birliği ile Hanyag Özel Araç Endüstrisi’nin beraber hazırladığı “Özel Amaçlı Taşıtlar” adlı bir yayında, Çin’in üstyapı endüstrisi hakkında genel bilgiler verildi.
Bütün dünyanın ilgi ile izlediği bu pazarın genel özelliklerinin, Türk ticari araç ve üstyapı sektörünün de dikkatini çekeceğini düşünerek, özet olarak yayınlıyoruz.
FAW ile başlayan tarih
Çin’de özel amaçlı araç üretimi, 1956 yılında Sovyetler Birliği’nin de yardımıyla, FAW olarak bilinen First Automobile Works’ün kurulmasıyla başladı. Ardından “Jiefang” markasıyla; modifiye edilmiş damper, yağ dağıtım aracı ve askeri kamyon üretildi.
Sektörün gelişme ve büyümesi Çin’deki reform ve açılım hareketleriyle başladı. Hızlı ekonomik büyüme, otobanların düzeltilmesi, şehir yapılanması ve büyük altyapı projeleri, her çeşit özel amaçlı araca olan ihtiyacı artırdı. Geçtiğimiz on yılda da Çinli özel amaçlı araçlar, her yıl %20’lik bir büyüme kaydettiler. 2001 yılında üretilen özel amaçlı araç sayısı 306 bin adetti. Bu sayı 2004 yılında 605 bin 500’e çıktı. 2008 yılında ise bir milyonu aştı.
Pazarın durumu
2009 yılında 1,64 milyon özel amaçlı aracın üretilip satıldığı Çin’de 6000’in üzerinde özel amaçlı araç çeşidi bulunuyor. 1999 yılında ise yaklaşık 1000 adet farklı özelliklerde özel amaçlı araç vardı.
Kapalı kasalar, tanker, özel damper ve özel kamyon gelişme listesinde baş sıralarda yer alan araçlar.
Yine Çin Otomotiv ve Teknoloji Araştırma Merkezi’nin istatistiklerine göre Çin pazarındaki özel amaçlı araçlar; ağır, orta ve hafif olmak üzere sınıflandırıldığında şöyle bir oran sözkonusu: 4,3 : 0,9 : 4,8. Bu oranlar, 1999 yılında; 2 : 5 : 4 şeklinde.
2009 yılında Çin’de üretilen özel amaçlı araçların gayri safi endüstriyel üretim değeri, Çin para birimi RMB bazında 300 milyarın üzerinde ve sektör 10 milyondan fazla Çinliye iş imkanı sunuyor. Sektörün sağladığı kar ve sosyal faydalar nedeniyle de yerel hükümetler bu alana giderek daha fazla yatırım yapıyorlar.
Gelişmiş şasiler ve donanımlar ithal ediliyor
Özel amaçlı araçların yaygın kullanımı ve çeşitliliği, şasi ve özel ekipman üretiminde uzman olmayı da beraberinde getiriyor. Ancak Çin’in bu alanlarda hala kaydetmesi gereken mesafeler var.
Çinli üreticilerin şasileri ile gelişmiş ülkelerdeki şasiler arasında büyük farklar var. Şasi üretim süreci ile teknolojilerinin ve şasi uygulamalarının gelişmesi gerekiyor. Bu nedenle şasi üretim teknolojilerini ve tasarımlarını geliştirmek Çinli üreticilerin ilk hedefleri arasında yer alıyor. Şasinin dizel amaçlı araç endüstrisinin geleceği için büyük önem taşıdığının farkındalar.
Şu anda Çinli üreticiler, kentsel hizmetlerde kullanılan özel amaçlı araçların şasi talebini karşılayamıyorlar ve bazı üst sınıf şasiler ithal ediliyor.
Çinli özel bileşen ve ekipman üreticileri de, son on yılda büyük ilerlemeler kaydetmekle birlikte, dünya kalitesini ve teknolojisini yakalayamadılar.
Ancak bugüne kadar özel ekipmanların ve bileşenlerin gelişmişlik seviyesinin, özel amaçlı aracın teknolojisiyle paralellik gösterdiği Çin’de, global üreticilerle yapılan ve/veya yapılması öngörülen işbirlikleri doğrultusunda yeni gelişmelerin yaşanması bekleniyor.
Çin, teknoloji ithalinden kendi teknolojisini geliştirmeye geçtiği alanlarda ise aradaki farkı giderek azaltıyor.
Örneğin, beton pompası üretim ve tasarımında başarılı olundu. Bu alanda en rekabetçi firmalardan biri olan Sany, ilk 72 metre uzunluğundaki bomu geliştirdiğinde Çin’de bir çığır açtı. Çin’in en büyük özel amaçlı araç üreticilerinden CIMC de çevre ve insan sağlığının korunmasına yönelik teknolojilerde uluslararası standartlara çok yaklaştı.
Firma yapısı ve teknolojik altyapıları
Çin’de günümüzde çok sayıda özel amaçlı araç üreticisi bulunuyor.
2009 yılının sonunda bilinen 826 firma vardı. Bunların yarısının ihracat tecrübesi olduğu ifade ediliyor.
Firmaların büyük bölümü; Shandong, Jiangsu, Hubei, Hebei ve Henan’da. Bu firmaların yaklaşık %60’ı özel kişilere ait.
Planlı ekonomide, özel amaçlı araç üretimi büyük oranda devlete ait şirketler tarafından gerçekleştiriliyordu, bununla birlikte üretim yapan ortak girişimli şirketler de bulunuyordu.
Ekonomik reformlara bağlı olarak değişmeye başlayan Çin özel amaçlı araç pazarında -Dünya Ticaret Örgütü’ne üye olunmasının ardından- yabancı sermayeli şirketler, ortak teşebbüsler ve özel kişiye ait firmalar da yer almaya ve hızla büyümeye başladılar.
Çinli özel amaçlı araç firmalarının genelde küçük ölçekli firmalar olduğu belirtiliyor. Sabit varlıkları RMB bazında 50 milyon Yuan seviyesinde. Yarısının kayıtlı sermayesi RMB bazında 20 milyon Yuanın altında, bazılarının sermayesi ise 500 bin Yuandan bile az.
Bin çalışanı olan firmalar sayılı, firmaların çoğunda 300-500 kişi, bazılarında ise 100’den az kişi çalışıyor.
Üreticiler, üretim ekipmanları ve teknolojilerini ithalat yoluyla yeniliyor ve günümüzde; su altı plazma kesme makinesi, NC kesici, bükme presi, otomatik kaynaklama hattı, kum püskürtme makinesi ve gelişmiş kaplama hattı gibi ekipmanlara sahipler. Bazı firmalarda; lazer kesme makinesi, NC soğuk bükücü, kalıplama modeli ve kaynaklama robotu gibi pahalı ve ileri teknolojili ekipmanlar da bulunuyor. Bu gelişmiş ekipmanlar, ürün kalitesinin ve üretim kabiliyetinin hızlı bir şekilde gelişmesini sağlıyor.
Gelişim yönü ve hedefler
Endüstrileşme ve kentleşme hızının önümüzdeki 10 yıl boyunca sürekli artması beklenen, dünyanın en büyük potansiyele sahip pazarı Çin’de gayri safi milli hasılanın büyüme oranının %9 seviyesinde kalması bekleniyor.
Bu da; nakliye, inşaat, belediye ve lüks hizmetlerde kullanılan özel amaçlı araçlara olan ihtiyacın büyümesi demek. Ticari araç pazarının büyüme oranı da tahminen 2020 yılına kadar %9 olacak. Özel amaçlı araçların büyüme oranının ise %10’u geçmesi bekleniyor.
Çin’deki kentleşme; çevre, sağlık, bahçe, elektrik, iletişim, güvenlik, itfaiye ve havaalanı vb. alanlarda kullanılan özel amaçlı araçları geliştirme fırsatı yaratıyor.
Kırsal bölgelere verilen devlet desteği ve yatırımlar da Çin’de yeni pazarlar oluşacağını gösteriyor.
Çin’in “Batı Bölgelerini Geliştirme, Kuzeydeki Eski Endüstriyel Alanı Yeniden Canlandırma” ve “Merkez Çin’i Yükseltme” stratejileri doğrultusunda oluşturulan birçok proje ve altyapı programı da, bu alanlarda kullanılan özel amaçlı araçlar için büyük bir pazar fırsatı sunuyor.
Ayrıca Çin’de ana yolların gelişmesine ve yaşam standartlarının yükselmesine bağlı olarak, lojistiğin gelişmesiyle; uzun taşıma mesafesine sahip araçların daha ağır, daha uzun ve daha hızlı, şehir lojistiği araçlarının da daha hafif, daha rahat ve daha konforlu hale gelmesi bekleniyor.
Teknolojik gelişimin yönü
Özel amaçlı araçlar, disiplinler arası, yani birçok bilim dalıyla ilgili ürünler. Bu ürünlerde performansı, kaliteyi ve etkinliği arttırmak için; elektromekanik ve hidrolik sistemler, mikrobilgisayar, mikroelektronik, otomasyon, haberleşme ve dijital kontrol gibi ileri teknolojiler kullanılıyor. Yeni teknoloji, yeni malzeme ve yeni işlemlerle özel amaçlı araçlar daha yüksek katma değerli ürünler haline geliyor.
Özellikle son yıllarda çok hızlı gelişim gösteren çevre ve sağlık hizmetlerinde kullanılan araçlar; elektromekanik ve hidrolik sistemleri, haberleşme ve üretim teknolojileriyle dikkat çekiyorlar.
Çin de özel amaçlı araç teknolojisinde geleceğin trendlerinin; güvenlik, çevre koruma, enerji tasarrufu, işgücü tasarrufu, yüksek etkinlik, zeka, hafif ağırlık, ileri teknoloji ve tamamlayıcı özellikler olacağını öngörüyor.
Buna göre gelecekte özel amaçlı araçlar çok fonksiyonlu olacak, birçok işi tek araç yapabilecek.
Özel amaçlı araçlarda alternatif yakıtlar da giderek daha yaygın olarak kullanılacak, özellikle de şehir merkezleri, hava alanları ve servis ürünlerinde.
Bu nedenle Çin; araçlarda kullanılan etenol gazı, doğal gaz, hibrid enerjisi ve hidrojen yakıtların araştırılmasını destekliyor. Hükümet, firmaları elektrikli araçlar üretmeleri için teşvik ediyor.
İthalat-ihracat
Özel amaçlı araç üretimi ve teknolojisinin Çin’de kayda değer bir seviyede gelişmesiyle, yerli ürünler, ithal ürünlerin yerini almaya başladı. İthalat, büyük oranda Almanya, Amerika, Kanada, Avusturya, Kore ve Japonya’dan yapılıyor. Son üç yılda her yıl yaklaşık 10 bin özel amaçlı araç ithal edildi.
Çinli özel amaçlı araçlar, çoğunlukla Asya, Afrika, Latin Amerika ve Avrupa’ya (Özellikle Doğru Avrupa’ya) ihraç ediyor. Yüksek maliyet performansından dolayı, Çinli özel amaçlı araçların ihracatı hızlı bir şekilde artıyor (Ekonomik krizdeki sıkıntılı dönem hariç).
Çin 2009 yılında, 60 bin özel amaçlı aracı (Semi treyler hariç) 126 ülkeye ihraç etti. Suudi Arabistan, Cezayir, Angola, Birleşik Arap Emirlikleri, Almanya, İtalya ve Küba ihracat değerinin 100 milyon doları aştığı ülkeler arasındaydı. 31 ülke ve bölgedeyse ihracat değeri 20 milyon Doları aştı.
